بهزیستی یا ساختمان پزشکان؟

✍️میثم اسماعیلی

سازمان بهزیستی که ماموری ت رسیدگی به آسیب های اجتماعی را بر عهده دارد به جای متخصصان و مددکاران اجتماعی، توسط پزشکان مدیریت می شود

بهزیستی یا ساختمان پزشکان؟

گاه برای فهم یک موضوع یا چالش، بستری برای درک بهتر موضوع لازم است، اما این موضوع نه بستری برای آماده شدن فهم آن می خواهد نه نشانه ای برای اثباتش. آن قدر بدیهی است که حتی دیده نشود! برای تعریف هم نیازی به زیاده گویی نیست. یک مثال ساده می تواند آن را توضیح دهد. فرض کنید رئیس یک بیمارستان را فردی انتخاب کنند که تمام تحصیلات دانشگاهی و تخصصش در ساخت و ساز یک ساختمان باشد. به نظر شما چه اتفاقی در روند فعالیت این بیمارستان می افتد؟ حالا دهه هاست این اتفاق -درست طبق فرمول همان مثال – در سازمان بهزیستی می افتد. دهه هاست که تخصص رئیس این سازمان-به عنوان یکی از مهم ترین سازمان های ارائه دهنده خدمات اجتماعی -نامربوط با حوزه فعالیتش است؛ اما اگر طی دهه های گذشته این سنت اشتباه تداوم داشته حداقل در سطح همان ریاست بوده، اما حالا وقتی نگاهی به معاونت های این سازمان بیندازید متوجه می شوید فرمول اشتباه چند ده ساله در سطح معاونان هم در حال تکرار است. همه این افراد هم در یک نقطه عجیب اشتراک دارند، این که تمامی این افراد پزشک هستند، تخصصی بی ربط به حوزه بهزیستی. این تمامیت خواهی آسیب زننده حتی به این نقطه هم محدود نمانده است. حالا خبر رسیده که در تازه ترین تغییر یکی از مدیران کل حوزه اجتماعی که دکتری مددکاری اجتماعی داشته جایش را به یک پزشک دیگر داده است این سازمان که اتفاقا در حوزه کاری اش متخصص بوده وقتی به دیدگاه های اشتباه این سازمان در مورد آسیب های اجتماعی نقدی داشته، از کار برکنار شده و جایش را به یک پزشک داده است.

از ریاست که بخواهیم آغاز کنیم باید برگردیم به دی ماه ۹۷ که بر اساس حکم وزیر کار و رفاه اجتماعی وحید قبادی دانا به عنوان معاون وزیر و رئیس سازمان بهزیستی کشور منصوب شد. حتی اگر پست های پیشین او همچون معاون فرهنگی جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران، مشاور ریاست جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، عضو کارگروه تدوین نقشه راه و نحوه اجرایی سازی ماموریت فرهنگی را هم کنار بگذاریم تحصیلات او-به گواه آنچه در پایگاه خبری سازمان بهزیستی آمده-فوق تخصص  آلرژی و ایمونولوژی بالینی است. می توان از این تناقضات هم چشم پوشید، چرا که سنت اشتباه گذشته حالا یک قاعده شفاهی اجرایی است. از طرفی انتخاب ریاست سازمان بهزیستی همواره همراه بوده است با برخی ملاحظات سیاسی، همان طور که در انتخاب او هم می توان ردی  از سفارش برخی از سیاستمداران گذشته را دید. پیش از او هم وضعیت ریاست این سازمان به همین منوال بوده است. تحصیلات ۱۳ رئیس سازمان بهزیستی از ابتدای انقلاب تا پیش از  وحید قبادی هم موید همین نکته است. در طول این سال ها هم  هفت پزشک عمومی، دو مهندس، یک دکترای بهداشت محیط،  یک متخصص اطفال، یک تحصیلات حوزوی و حتی یک نفر با تخصص حسابداری روی صندلی ریاست سازمان بهزیستی نشسته است. اما معاونت های این سازمان امروز در سیطره پزشکان است. حبیب الله فرید که  پزشک اجتماعی است و حالا معاون امور اجتماعی، مجید رضازاده دکترای تخصصی پزشکی دارد و پژوهش های متعددی در زمینه اپیدمیولوژی سل دارد در سمت معاونت امور پیشگیری فعالیت می کند، سمتی که حتی در چارت سازمانی بهزیستی هم لحاظ نشده اما همتراز با معاونت فعالیت می کند. محمد نفریه که پزشک بوده و در معاونت امور توانبخشی فعال است. احمدرضا شجیعی که متخصص طب اورژانس است و در معاونت توسعه مدیریت و منابع انسانی حضور دارد و حتی در مرکز نوسازی و تحول اداری این سازمان که ظاهرا هم ابلاغ معاونت گرفته است محمد عباسی حضور دارد که طبعا پزشک است!

صدارت پزشکان

حکایت صدارت پزشکان بر سازمان بهزیستی حکایت خشت اول و معماری است که آن را کج نهاده است، چراکه وقتی در سال ۱۳۵۳ اولین وزارت رفاه تاسیس شد عمر آن خیلی کوتاه بود و فقط دو سال بعد این وزارتخانه منحل و در  وزارت بهداری وقت ادغام شد. یعنی این نگاه از ابتدا وجود داشت که فعالیت سازمان بهزیستی در زیرمجموعه وزارت بهداشت و درمان دیده می شد. اما حتی وقتی این سازمان از زیرمجموعه وزارتخانه بهداشت و درمان بیرون رفت و به وزارت رفاه سپرده شد هم سنت انتخاب پزشکان بر ریاست این سازمان تغییر نکرد.  محمد زاهدی اصل، استاد تمام مددکاری اجتماعی دانشگاه علامه است و بیش از ۵۰ سال از عمرش را در این حوزه فعالیت کرده است. خصلت معلمی اش از همان پاسخ ابتدایی اش به پرسش جام جم بیرون می زند. با تحکم انگار که دارد اصلی بدیهی را سر کلاس توضیح می دهد، می گوید: «سازمان بهزیستی یک سازمان تخصصی خدمات اجتماعی است و متخصصان خدمات اجتماعی هم پزشکان نیستند.» این چکیده همه حرفی است که این گزارش روی آن استوار شده است. او می گوید:«اگر فقط در بخش مدیران سازمان بهزیستی هم پزشکان فعالیت می کردند جای گلایه کمتر می شد،اما متاسفانه حالا بخش قابل ملاحظه ای از کارشناسان این سازمان هم از پزشکان عمومی انتخاب شده اند، دلیل این کار هم احتمالا به واسطه فارغ التحصیلان زیاد پزشکان عمومی و بازار کار اندک آنهاست! این ماجرا تا جایی پیش رفته است که حتی پزشک عمومی در این سازمان در پست مددکار اجتماعی فعالیت می کند!»  موضوع گسترش حضور پزشکان در بهزیستی برای محمد زاهدی اصل آن قدر عجیب است که با بهت توضیح می دهد:«پرواضح است که خانه جامعه پزشکی، وزارت بهداشت و درمان است و به همین واسطه هم سازمان بهزیستی خانه دانش آموختگان مددکاری است، چراکه بنیانگذاران اصلی این سازمان هم مددکاران اجتماعی بوده اند. به عنوان کسی که ۵۰ سال از عمرش را در این راه گذاشته است باید بگویم وضعیت سازمان بهزیستی چه از نظر جایگاه مددکاری اجتماعی و چه از لحاظ تاثیرگذاری اش بر آسیب های اجتماعی قابل قبول نیست و من از این موضوع رنج می برم.»

خطای پزشکی و مرگ یک جامعه

شکی نیست بخشی از خدمات ارائه شده توسط سازمان بهزیستی همپوشانی زیادی با تخصص پزشکان دارد؛ اما سازمان بهزیستی، از تجارب تلخ پزشک سالاری در یک رنج تاریخی است. مصطفی اقلیما، رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی ایران است. او معتقد است بهره گیری از افراد و پزشکان چند تخصصی  می تواند کمک کار مناسبی برای پاسخگویی به چالش استفاده کارآمد از توانمندی نیروهای رشته های مختلف فعال در سازمان بهزیستی کشور، باشد. اما آسیب حضور ریاست پزشکان بر جای جای سازمان بهزیستی را آنقدر مضر می داند که باعث مرگ گروهی بخشی از جامعه باشد. از او درباره آسیب های حضور غیر متخصصان در یک سازمانی همچون بهزیستی می پرسیم. او به جام جم می گوید: «خطای پزشکی منجر به مرگ یک نفر می شود اما خطای این افراد باعث مرگ قشری از یک جامعه می شود. این کار باعث مرگ اعتماد عمومی و از دست رفتن سرمایه اجتماعی می شود، آسیب هایی که به این راحتی ها جبران نمی شود.»  رئیس انجمن مددکاری علمی همچنین در یادداشتی به ماجرای رومینا و برکناری فریبا درخشان نیا، مدیرکل دفتر توانمند سازی زنان بهزیستی به واسطه نقد سازمان بهزیستی اشاره می کند و می نویسد:  بر اساس اطلاعات و مستندات موجود، رئیس سازمان بهزیستی نه تنها دستور تذکر دادن به مسوولان بهزیستی استان گیلان را صادر کرد بلکه با یکی از مدیران باسابقه، خوشنام ودانش آموخته مددکاری اجتماعی (دکتر فریبا درخشان نیا) که از استادان این حرفه تخصصی است،  برخوردی قهری کرد.

جامعه
شناخت بهزیستی و مدیران درون سازمانی

بستر فعالیت سازمان بهزیستی شامل حوزه ای وسیع و عموما با قید فوریت است. ماهیت فعالیت های این سازمان هم عموما چند لایه است به این مفهوم که صرفا نمی توان با نگاهی عاطفی کاری کرد یا با رویکردی دستوری کاری را پیش برد. همین است که بهره مندی از توان تفکر سیستمی و مدیریت شبکه ای از الزامات موفقیت مدیران این سازمان است.

همین است که عقل سلیم حکم می کند مدیران و معاونان انتخابی برای سازمان بهزیستی کشور، الزاما باید درون سازمانی باشند. در گذشته اما بارها مشاهده شده مدیرانی از هلال احمر،کمیته امداد، سازمان مدیریت بحران و مواردی همانند برای مدیریت ارشد این سازمان انتخاب شده اند.توجیه ظاهری این انتخاب ها هم احتمالا به شباهت حوزه های فعالیتی ارتباطی بین سازمان بهزیستی و سازمان های مورد اشاره، مربوط است.

منبع: روزنامه جام جم ۹۹/۰۳/۲۵

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: